Top 5 nhà máy thủy điện đầu tiên tại Việt Nam

Nhà máy thủy điện đầu tiên tại Việt Nam không chỉ là mốc son quan trọng đánh dấu bước phát triển ngành năng lượng nước ta mà còn là biểu tượng cho sự ứng dụng công nghệ hiện đại vào khai thác tài nguyên thiên nhiên. Trong bối cảnh Việt Nam chịu ảnh hưởng bởi nhiều biến động chính trị và kinh tế, việc xây dựng các nhà máy thủy điện đầu tiên đã mở ra hướng phát triển bền vững, góp phần cung cấp điện năng ổn định cho sản xuất và sinh hoạt, thúc đẩy sự phát triển công nghiệp và kinh tế quốc gia. Dưới đây là chi tiết hơn về từng nhà máy thủy điện đầu tiên tại Việt Nam. Cùng Cáp điện VN tìm hiểu trong bài viết dưới đây:

Những nhà máy thủy điện đầu tiên tại Việt Nam

Nhà máy thủy điện của mỏ vàng Bồng Miêu (Quảng Nam) – 1910

• Nguồn gốc là nhu cầu khai thác mỏ vàng, bắt đầu sử dụng thủy năng từ năm 1901-1902 khi công ty Société des Mines de Bong-Miû xây đập chắn cao khoảng 60m trên Sông Vàng.
• Ban đầu sử dụng tua-bin Pelton công suất khoảng 50 mã lực để vận hành máy nghiền, thiết bị khai thác mỏ và điện chiếu sáng.
• Sau năm 1906, tua-bin được thay bằng tua-bin Neyret-Grenier công suất khoảng 150 mã lực, với 2 máy phát điện 550V, đường dây điện cao thế dài 1850 mét sử dụng dây dẫn nhôm.
• Nhà máy hoàn thiện năm 1910, phục vụ cho hoạt động khai thác vàng và các công trình phụ trợ, là nguồn điện đầu tiên của khu vực.

Nhà máy thủy điện Tà Sa (Cao Bằng) – 1927-1928

• Nhà máy này được thực dân Pháp xây dựng để cung cấp điện cho khu mỏ thiếc Tĩnh Túc, với dây chuyền điện cao thế phục vụ khai thác.
• Qua nhiều lần phá huỷ trong chiến tranh, nhà máy được khôi phục và vẫn hoạt động hỗ trợ sản xuất tại địa phương.

Nhà máy thủy điện Nà Ngàn (Cao Bằng) – 1933

• Có công suất nhỏ, xây dựng gần nhà máy Tà Sa, phục vụ khai thác mỏ và sử dụng cho khu vực Đông Bắc.
• Đóng vai trò bổ sung điện năng cho các ngành công nghiệp của vùng.

Nhà máy thủy điện Ankroet (Lâm Đồng) – 1942-1945

• Được xây dựng dưới thời Pháp thuộc, kiến trúc xây dựng độc đáo bằng đá xanh vùng Đà Lạt.
• Ban đầu công suất thiết kế 600 kW, nâng lên 3.100 kW năm 1962, và tiếp tục nâng công suất vào năm 2004 lên 4.400 kW.
• Nhà máy cung cấp điện cho thành phố Đà Lạt và khu vực lân cận, là công trình thủy điện cổ nhất Đông Dương.

Nhà máy thủy điện Bàu Cạn (Gia Lai) – 1949-1950

• Xây dựng sau thế chiến II, gồm hệ thống tua-bin công suất 250 mã lực, nhằm phục vụ phát triển kinh tế tại Tây Nguyên, khu vực Pleiku.
• Trang bị hệ thống đường dây và trạm biến áp 15kV phục vụ dân sinh và sản xuất.

Những nhà máy này không chỉ có ý nghĩa về mặt kỹ thuật mà còn là chứng tích lịch sử cho sự phát triển năng lượng Việt Nam qua các giai đoạn khác nhau, từ thời thuộc địa đến ngày nay.

Nhà máy thủy điện đầu tiên của Việt Nam

Nhà máy thủy điện đầu tiên của Việt Nam là nhà máy thủy điện Ankroet, được xây dựng trên suối Vàng, thôn Đan Kia, xã Lát, huyện Lạc Dương, tỉnh Lâm Đồng. Nhà máy này được người Pháp khởi công xây dựng vào tháng 10 năm 1942 và hoàn thành, phát điện chính thức năm 1946. Công suất thiết kế ban đầu của nhà máy là 600 kW với 2 tổ máy phát điện, phục vụ chủ yếu cho thành phố Đà Lạt và các khu vực lân cận.

Đặc điểm nổi bật của thủy điện Ankroet là kiến trúc được xây dựng bằng đá chẻ tự nhiên địa phương, kết hợp với kỹ thuật xây dựng phức tạp như đường hầm xuyên núi dài hơn 500 mét sử dụng sức người làm chủ yếu. Công trình hài hòa với thiên nhiên đồi núi Tây Nguyên, trông như một biệt thự nghỉ dưỡng hơn là một công trình công nghiệp thông thường.

Năm 1960, nhà máy được nâng công suất lên 3.100 kW nhằm phục vụ xây dựng thủy điện Đa Nhim. Đến năm 2004, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) tiếp tục nâng công suất nhà máy lên 4.400 kW, nâng sản lượng sản xuất điện bình quân gần 22 triệu kWh/năm, đồng thời góp phần đảm bảo cung cấp điện ổn định cho Đà Lạt và hòa vào lưới điện quốc gia.

Ngoài ra, có một số quan điểm khác cho rằng cặp nhà máy thủy điện Tà Sa và Nà Ngàn ở Cao Bằng được xây dựng từ năm 1927-1928 do thực dân Pháp làm chủ nhưng với quy mô nhỏ, phục vụ chủ yếu cho các khu mỏ thiếc tại địa phương.

Mặc dù Bồng Miêu, Tà Sa,… là công trình thủy điện đầu tiên được xây dựng và vận hành từ rất sớm, nhưng nhà máy thủy điện Ankroet được công nhận là nhà máy thủy điện đầu tiên theo tiêu chí phát điện công nghiệp có quy mô và phạm vi phục vụ rộng hơn, có giá trị lịch sử quốc gia và thiết thực hơn trong ngành năng lượng Việt Nam.Nhà máy thủy điện tiết kiệm điện thế hệ 3 là thiết bị hiện đại tự động điều chỉnh dung lượng tụ bù sao cho phù hợp với mức tải thực tế của hệ thống điện. Thiết bị này giúp nâng cao hệ số công suất, giảm tổn thất điện năng và tiết kiệm chi phí tiền điện cho hộ sử dụng.

Như vậy, thủy điện Ankroet được công nhận là nhà máy thủy điện đầu tiên ở Việt Nam về mặt xây dựng và vận hành chính thức, đồng thời là nhà máy thủy điện lâu đời nhất Đông Dương và có ý nghĩa lịch sử to lớn trong phát triển ngành năng lượng của Việt Nam.

Những nhà máy thủy điện đầu tiên tại Việt Nam, với đại diện tiêu biểu như nhà máy thủy điện Bồng Miêu, đã đánh dấu sự khởi đầu vững chắc cho ngành thủy điện nước nhà. Qua nhiều thập kỷ, các công trình này không chỉ duy trì vai trò cung cấp điện mà còn là di sản lịch sử, minh chứng cho sự phát triển kỹ thuật và ý chí vươn lên của con người Việt Nam trong việc khai thác và sử dụng nguồn năng lượng sạch. Sự phát triển bền vững của ngành thủy điện tiếp tục góp phần quan trọng trong việc đảm bảo an ninh năng lượng và phát triển kinh tế xã hội của đất nước.