Xiệt cá là gì? Tác hại của xiệt cá (chích cá) với môi trường

Trong bối cảnh nguồn lợi thủy sản ngày càng cạn kiệt, xiệt cá (hay chích cá, đánh cá bằng xung điện) – phương thức thả điện cực cathode và anode tạo điện trường mạnh trong nước ngọt – đã trở thành vấn nạn nghiêm trọng. Liên quan trực tiếp đến chích điện đã thảo luận trước, kỹ thuật này tuy hiệu quả bắt cá lớn nhỏ nhưng gây hậu quả khôn lường về môi trường và sức khỏe, dẫn đến quy định cấm tuyệt đối tại Việt Nam cũng như quốc tế. Cùng Cáp điện VN tìm hiểu về xiệt cá là gì? Những quy định về đánh bắt cá bằng xung điện như thế nào dưới đây nhé.

Xiệt cá là gì?

Xiệt cá là phương ngữ Nam Bộ chỉ hành vi đánh bắt cá bằng xung điện (hay chích điện cá), sử dụng máy phát điện giật chết hàng loạt cá và sinh vật thủy sinh. Đây là hình thức đánh bắt trái phép, phá hủy hệ sinh thái ao hồ sông ngòi.

Để chích điện bắt cá, người ta thả xuống nước hai điện cực cathode và anode cách nhau khoảng 2-10 m, rồi kích hoạt công tắc phóng xung điện mạnh (100-500V), tạo điện trường lan tỏa trong nước. Điện trường này gây sốc cho cá ở vùng giữa và gần điện cực, khiến chúng co giật, nổi lên mặt nước; nếu xung mạnh hoặc kéo dài, cá có thể chết hàng loạt. Phương pháp chỉ hiệu quả ở vùng nước ngọt nhỏ như sông, hồ, ao, lạch hoặc kênh rạch.

Phương thức xiệt cá ( chích cá)

Xiệt cá (hay chích cá) sử dụng phương thức phóng xung điện qua hai điện cực thả xuống nước để làm tê liệt hoặc chết cá hàng loạt. Đây là hình thức đánh bắt trái phép phổ biến ở vùng nước ngọt nhỏ.

• Đầu tiên, họ thường thả hai điện cực cathode và anode cách nhau 2-10m, nối với bộ kích điện từ ắc quy 6-12V tăng lên 100-500V.
• Phóng điện: Bấm công tắc tạo điện trường lan tỏa, cá trong vùng bị sốc nổi lên; dùng vợt vớt cá lớn nhỏ lẫn lộn.
• Biến thể: Ghe cào gắn điện cực ở miệng lưới bắt cá đáy; xuồng hai bên bờ dùng chài kết hợp xung điện khi triều xuống.

Thường dùng tụ điện trữ năng lượng phóng xung ngắn, hiệu quả ở sông, hồ, ao, kênh rạch; nước mặn kém hơn do điện phân tán.

Tác hại của xiệt cá

Xiệt cá gây hậu quả nghiêm trọng cho hệ sinh thái thủy sinh, môi trường và sức khỏe cộng đồng. Hình thức đánh bắt tận diệt này dẫn đến cạn kiệt nguồn cá lâu dài, mất cân bằng sinh thái ở sông hồ ao kênh.

Tác hại môi trường

• Tiêu diệt toàn diện: Xung điện giết chết cá lớn nhỏ, trứng cá, tôm cua, sinh vật phù du và đáy nước trong bán kính 1,5-2m, ngăn nguồn lợi thủy sản tái tạo.
• Mất đa dạng sinh học: Phá vỡ chuỗi thức ăn, gây suy giảm loài quý hiếm và biến đổi hệ sinh thái ven bờ.

Nguy cơ sức khỏe và pháp lý

• Tai nạn chết người: Người dùng dễ bị điện giật ngược, ngư dân khác hoặc trẻ em gần đó gặp nguy hiểm.
• Xử phạt nặng: Phạt hành chính 3-50 triệu đồng theo Luật Thủy sản 2017, hoặc tù nếu thiệt hại lớn, kèm tịch thu thiết bị.

Quy định về xiệt cá tại Việt Nam và thế giới

Xiệt cá (đánh bắt bằng xung điện) bị cấm nghiêm ngặt tại Việt Nam và hầu hết các quốc gia do tính hủy diệt môi trường. Quy định nhằm bảo vệ nguồn lợi thủy sản và hệ sinh thái.

Quy định tại Việt Nam

• Cấm tuyệt đối: Khoản 7 Điều 7 Luật Thủy sản 2017 nghiêm cấm sử dụng xung điện, dòng điện khai thác thủy sản có tính tận diệt.
• Xử phạt: Phạt hành chính 3-10 triệu đồng cá nhân (6-20 triệu tổ chức) theo Nghị định 42/2019/NĐ-CP và 38/2024/NĐ-CP, tịch thu thiết bị, tước giấy phép 3-6 tháng. Hình sự: Phạt tù 6 tháng-3 năm nếu thiệt hại lớn (Điều 242 Bộ luật Hình sự 2015).

Quy định quốc tế

• EU: Cấm hoàn toàn từ 1/7/2021 sau giai đoạn thí điểm (Nghị viện châu Âu 2018), phạt nặng tàu vi phạm ở biển châu Âu; Bỉ thực thi từ 2019.
• Toàn cầu: FAO (Tổ chức Lương thực Nông nghiệp LHQ) khuyến cáo cấm theo Công ước Đa dạng Sinh học; nhiều nước như Mỹ, Úc, Trung Quốc phạt tù hoặc tịch thu tàu nếu dùng điện đánh bắt.

​

Trên đây là 1 số thông tin quan trọng về xiệt cá hay chích cá là gì cũng như tác hại của hành động này. Tóm lại, xiệt cá không chỉ hủy diệt nguồn cá tái tạo mà còn đe dọa an toàn người dùng và hệ sinh thái sông hồ. Cần nâng cao nhận thức cộng đồng, tăng cường xử phạt nghiêm (3-50 triệu đồng hoặc tù giam) theo Luật Thủy sản 2017 để bảo vệ bền vững nguồn lợi thủy sản cho thế hệ mai sau.