Mất điện là gì? Nguyên nhân và hậu quả của sự cố mất điện

Trong thời đại công nghiệp hóa, điện năng đã trở thành huyết mạch của nền kinh tế và cuộc sống hàng ngày, từ chiếu sáng, vận hành máy móc đến hệ thống y tế, giao thông. Tuy nhiên, mất điện (hay cúp điện) – tình trạng gián đoạn cung cấp điện lực ngắn hạn hoặc dài hạn tại một khu vực – vẫn thường xuyên xảy ra do sự cố kỹ thuật, thiên tai hoặc quá tải hệ thống, gây ra những hệ lụy nghiêm trọng từ thiệt hại kinh tế đến rủi ro an toàn công cộng. Cùng Cáp điện VN tìm hiểu chi tiết về mất điện là gì? Nguyên nhân và hậu quả của sự cố mất điện.

Mất điện là gì?

Mất điện (hay còn gọi là cúp điện) xảy ra khi hệ thống điện không thể cung cấp năng lượng điện do sự cố kỹ thuật hoặc các yếu tố bên ngoài. Nó có thể ảnh hưởng đến hộ gia đình, doanh nghiệp hoặc toàn bộ thành phố.

Nguyên nhân gây mất điện

Mất điện thường do nhiều nguyên nhân từ sự cố kỹ thuật đến yếu tố bên ngoài. Các lý do phổ biến bao gồm quá tải hệ thống, hỏng hóc thiết bị và thiên tai.

Nguyên nhân kỹ thuật

• Quá tải điện: Xảy ra khi nhu cầu tiêu thụ vượt quá công suất cung cấp, thường vào giờ cao điểm hoặc mùa nóng, khiến mạch điện tự ngắt để bảo vệ.
• Hỏng thiết bị: Như trạm biến áp hỏng, đường dây truyền tải đứt hoặc đoản mạch do chập điện.
• Sự cố phân phối: Lỗi ở bộ ngắt mạch, bảng điện hoặc hệ thống lưới lớn ảnh hưởng cục bộ hoặc diện rộng.

Nguyên nhân tự nhiên

• Thiên tai: Bão, sét đánh, lũ lụt hoặc gió mạnh làm đổ cột điện, đứt dây dẫn.
• Động vật can thiệp: Chim, sóc tiếp xúc với dây điện gây ngắn mạch.

Nguyên nhân khác

• Sai sót con người: Tai nạn xe cộ va chạm cột điện, công trình xây dựng làm hỏng đường dây ngầm hoặc bảo trì có kế hoạch.
• Những sự cố này có thể khắc phục nhanh nếu phát hiện sớm, nhưng cần nguồn dự phòng ở nơi quan trọng

Hậu quả của sự cố mất điện

Mất điện gây ra nhiều tác hại nghiêm trọng, từ gián đoạn sinh hoạt hàng ngày đến thiệt hại kinh tế và rủi ro an toàn. Những hệ lụy này đặc biệt lớn ở các hệ thống quan trọng như y tế, công nghiệp và giao thông.

Tác hại đến y tế và sinh hoạt

Mất điện làm tê liệt thiết bị y tế như máy thở, bảo quản thuốc men, dẫn đến nguy cơ tử vong ở bệnh viện hoặc người cần oxy tại nhà. Nước sạch không được bơm, gây thiếu nước sinh hoạt và ô nhiễm, đồng thời tủ lạnh hỏng làm thực phẩm hư hỏng nhanh chóng.

Thiệt hại kinh tế và sản xuất

Ở khu công nghiệp, dây chuyền sản xuất dừng đột ngột gây hỏng máy móc, phế phẩm tăng và chậm giao hàng, dẫn đến mất uy tín doanh nghiệp. Kinh tế quốc gia có thể tê liệt nếu mất điện diện rộng, với chi phí khắc phục cao do máy biến áp khó thay thế.

Rủi ro xã hội và an toàn

Giao thông hỗn loạn do đèn tín hiệu tắt, tàu điện ngầm kẹt cứng; viễn thông gián đoạn làm mất liên lạc khẩn cấp. Lâu dài, có thể gây bất ổn xã hội, tăng nguy cơ tội phạm và bệnh truyền nhiễm từ nguồn nước không sạch.

Những sự cố mất điện lớn nhất tại Việt Nam

Những sự cố mất điện nổi tiếng thường gây tê liệt diện rộng, ảnh hưởng hàng triệu người và kinh tế lớn. Ở Việt Nam, các vụ việc lớn liên quan đến sự cố lưới điện cao thế hoặc thiên tai đã được ghi nhận nhiều lần.

Mất điện toàn miền Nam 2013

Ngày 22/5/2013, sự cố đường dây 500kV tại Bình Dương do cây cẩu va chạm khiến 22 tỉnh miền Nam mất điện hoàn toàn vài giờ, gây thiệt hại hàng chục tỷ đồng và gián đoạn sản xuất.

Mất điện toàn miền Bắc 2006

Ngày 27/12/2006, hỏng máy cắt tại trạm 500kV Pleiku làm rã lưới miền Bắc từ Quảng Bình trở ra, Hà Nội mất điện 40 phút do truyền tải cao từ Nam ra Bắc.

Bão số 9 và sự cố 2009

Cuối tháng 9/2009, bão cấp 12 làm hỏng 2 mạch đường dây 500kV Bắc-Nam đoạn Đà Nẵng-Hà Tĩnh, gây mất điện miền Trung nghiêm trọng.

Hà Nội ngập lụt 2008

Mưa lớn 350mm từ 30/10 đến 1/11/2008 ngập trạm biến áp 220kV Hà Đông và nhiều khu vực, khiến Hà Nội mất điện 3-4 ngày ở Cầu Giấy, Tây Hồ, Đống Đa.

Gần đây: Miền Nam 2025

Ngày 22/4/2025, sự cố đường dây 500kV Vĩnh Tân-Tân Uyên gây mất điện cục bộ phía Nam, nhiều nhà máy điện dừng đột ngột do dao động lưới.

Tóm lại, mất điện không chỉ là sự cố kỹ thuật đơn thuần mà còn đe dọa trực tiếp đến sự ổn định xã hội và kinh tế, đòi hỏi các biện pháp dự phòng như máy phát điện, pin lưu trữ và nâng cấp lưới điện để giảm thiểu tác động. Việc nâng cao nhận thức và đầu tư hạ tầng sẽ giúp giảm tần suất các sự cố này, đảm bảo nguồn điện ổn định cho tương lai.